ช่วงโควิดที่กิจการถูกสั่งปิดกันยาวๆ แบบนี้ ถือเป็นจังหวะที่ดีในการเขียนถึงกิจการที่ไม่ได้ดำเนินงาน (Silent Risk) และเป็นบทความแรกที่จะเขียนเกี่ยวกับความเสี่ยงตามลักษณะธุรกิจด้วยครับ
จุดเริ่มต้นที่ผมได้รู้จักกิจการที่ไม่ได้ดำเนินงานก็ตอนทำเป็นวิศกรความเสี่ยงภัย (Risk Engineer) ตอนอยู่บริษัทประกันภัยนี่แหละครับ งานแบบนี้มีความเสี่ยงและให้ความสำคัญมากด้วยนะครับ กิจการที่ไม่ได้ดำเนินงาน ในที่นี้หมายถึงทรัพย์สินยังอยู่ แต่ไม่มีกิจกรรมใดๆ เพื่อส่งมอบสินค้าหรือบริการเครื่องจักร เครื่องมือต่างๆ อยู่นิ่งอยู่แบบนั้น เช่น
กลุ่มโรงงาน – เครื่องจักรเพื่อการผลิต ระบบน้ำ ไฟ ลม แก๊ส ไอน้ำ ความร้อน เครื่องยทำความเย็น และอื่น ๆ
กลุ่มบริการ – ระบบน้ำ ไฟ ลม แก๊ส เครื่องทำความเย็น
ความเสี่ยงที่ต้องให้ความสนใจและวิธีการลดความเสี่ยงเบื้องต้น พอสรุปได้เป็นตัวอย่างดังนี้ครับ
ต้องระวังให้มากเรื่องนี้ ที่จะโดนบ่อย ๆ ก็สายไฟ สายทองแดง ไปจนถึงของใหญ่อย่างหม้อแปลงซึ่งผมเจอมากับตัวเอง งงได้อีกว่าเกิดขึ้นได้ยังไง
วิธีการลดความเสี่ยง แบบนี้ลดโอกาสเกิดได้อย่างเดียว ลงทุนระบบรักษาความปลอดภัยกันสักหน่อย ยังไงก็สำคัญ หมั่นเดินตรวจตรา เพื่อลดโอกาสโดนขโมย ยิ่งมีพื้นที่กว้าง อยู่ห่างไกล ก็ยิ่งต้องจัดครับ ทรัพย์สินมีค่าถ้าพอจะย้ายไปที่ปลอดภัยได้ก็จัดไป
เมื่อเครื่องจักรถูกออกแบบมาให้ใช้งาน แต่ไม่ได้ใช้งาน อะไรที่มันต้องเคลื่อนไหว แต่กลับอยู่นิ่งๆ ก็มีโอกาสเสียหายง่ายเป็นธรรมดา เฉกเช่นร่างกายของคนเรา ส่วนใหญ่จะมีปัญหาและชิ้นส่วนที่มีการเคลื่อนไหว หรือว่า Moving part หรือว่าระบบที่ต้องมีการหล่อลื่น
วิธีการลดความเสี่ยง จัดให้มีช่างหรือว่าผู้รับเหมาเข้ามาดูแลตามความจำเป็น ส่วนชิ้นส่วนที่ไม่มีการเคลื่อนไหว ก็ต้องทำให้เคลื่อนไหว ผมเคยไปโรงงานที่ไม่มีการผลิตมานาน ทางโรงงานก็จัดช่างให้เข้ามาหมุนแกนต่างๆ อยู่เรื่อย ๆ เพื่อลดโอกาสเครื่องเสีย
มีทั้งแบบที่จ่ายไฟเลี้ยงอุปกรณ์ไว้ กับไม่มีการจ่ายไฟเลย แบบแรกก็เสี่ยงตรงที่จะเป็นสาเหตุเกิดไฟไหม้ ส่วนแบบหลังก็กลัวอุปกรณ์ไฟฟ้าเสียหายเพราะว่าถ้าไม่มีไฟฟ้าจ่ายเลี้ยงไว้ โอกาสเสียหายก็สูงขึ้น
วิธีการลดความเสี่ยง ก็จัดให้มีการบำรุงรักษาเรื่อย ๆ ยังไงก็ต้องลงทุนสักหน่อยเพื่อดูแลอุปกรณ์ห้ำพรน้อมกลับมาใช้งานได้เมื่อพร้อม จะได้ไม่ต้องลงทุนใหม่ แบบนี้ลดได้ทั้งความเสียหายและโอกาสเกิด
สาเหตุเกิดไฟไหม้ในกิจการที่ไม่มีการดำเนินกิจการอาจเกิดจาก สารเคมีไวไฟที่ยังเก็บในพื้นที่ ระบบไฟฟ้าขัดข้อง เป็นต้น และส่วนใหญ่ระบบดับเพลิงจะใช้งานไม่ได้ด้วย ไฟก็จะลุกลามได้ง่ายและรวดเร็วตามเชื้อเพลิงที่อยู่ในพื้นที่
วิธีการลดความเสี่ยง จัดการสารเคมีให้เหมาะสมเช่น เก็บอย่างถูกต้อง ปิดระบบการใช้งาน หรือนำออกจากพื้นที่ไปเลย และอย่างน้อยถังดับเพลิงยังต้องใช้การได้ หรืออาจจะรวบรวมมาที่ป้อม รปภ. มากหน่อย เพราะน่าจะเป็นจุดที่มีคนอยู่ พร้อมตอบสนองต่อเหตุฉุกเฉิน ถ้ายังมีการจ้าง รปภ. นะครับ
สังเกตว่าส่วนใหญ่ วิธีการลดความเสี่ยงจะเกี่ยวข้องกับการบำรุงรักษาและรักษาความปลอดภัย นั่นก็เพราะต้องปกป้องทรัพย์สินจากความเสียหายและใช้ต้นทุนในการฟื้นฟูน้อยที่สุดเมื่อพร้อมกลับมาดำเนินกิจการ แต่อย่างไรก็ตามก็ยังคงไม่ใช่วิธีที่ถูกเลือก หากว่ากิจการนั้นได้รับผลกระทบรุนแรงและไม่มีเงินทุนในการดูแลรักษาทรัพย์สิน ซึ่งก็แล้วแต่กิจการว่าจะดูแลทรัพย์สินอย่างไร
เรื่องนี้เกี่ยวกับประกันภัยอย่างไร
เพราะตัวอย่างความเสี่ยงที่เขียนไว้ข้างต้นนั่นแหละครับ ประกันภัยคือการรับโอนความเสี่ยง รับประกันทรัพย์สินภายใต้เบี้ยประกันภัยที่น้อยมากเมื่อเทียบกับทุนประกันหรือว่ามูลค่าทรัพย์สินที่ทำประกันภัย นึกภาพเหมือนทำประกันรถยนต์หลักหมื่นเพื่อคุ้มครองหลักแสน หรือทำประกันชีวิตหลักแสนเพื่อคุ้มครองหลักล้าน ฉันใดก็ฉันนั้น หากไม่มีการดูแลที่เหมาะสม ก็ไม่สามารถรับประกันได้นั้นเอง
ผมมีกรณีศึกษาที่น่าสนใจ 3 ตัวอย่าง
โรงงานแห่งหนึ่งปิดกิจการชั่วคราว กรณีนี้เจอเหตุหม้อแปลงหาย รปภ. คนเดียวต้องดูพื้นที่กว้างมาก เดินตรวจตราได้ไม่ทั่วถึง อายุของแกคงเดาไม่ยากว่าจะอยู่ในช่วงไหน เครื่องผลิตสินค้าขนาดใหญ่ต้องจอดนิ่ง
โรงงานหยุดสายการผลิตบางส่วน ทำให้มีอาคารและเครื่องจักรที่ไม่ได้ใช้งาน แต่ตมีการจัดช่างมาดูแลอยู่เป็นประจำ อาจจะไม่เต็มร้อยเหมือนตอนปกติ แต่ก็พอดูแลกันไดปได้ดีครับ ทัศนคติผู้บริหารดีด้วย
โรงงานสารเคมี หยุดกิจการมาพักใหญ่ แต่มีสัญญาณที่ดีว่าจะกลับมาเปิดกิจการอีกครั้ง ผมต้องลงไปสำรวจเพื่อตรวจสอบความพร้อมและส่งข้อมูลฝ่ายพิจารณารับประกันภัย สิ่งที่เจอคือ มีโมโนเมอร์ค้างในถังทรงกลมขนาดใหญ่ ถึงจะมีสปริงเกลอร์ติดรอบถัง แต่ว่าเครื่องสูบน้ำใช้งานไม่ได้และกำลังจะส่งซ่อม น้ำดับเพลิงไม่มี ข้อมูลเหล่านี้รู้กันเฉพาะกลุ่ม พนักงานบางฝ่ายยังไม่ทราบ แต่ยังดีว่าสารเคมีอันตรายอื่นๆ ถูกเก็บในพื้นที่เหมาะสมและระบบสนับสนุนยังใช้งานได้
แล้วกิจการต้องทำอย่างไรบ้าง
กิจการจะหยุดดำเนินการนานแค่ไหนก็ขึ้นอยู่กับผู้บริหารว่าจะมีแนวทางยังไง เพื่อให้กิจการดำเนินต่อไปได้อย่างต่อเนื่อง แนวทางดีที่สุดคือพิจารณาความเสี่ยง หาทางป้องกันตั้งแต่เนิ่น ๆ และสร้างแผนความต่อเนื่องธุรกิจไว้รองรับเหตุการณ์ไม่คาดฝัน
แต่หากว่าต้องหยุดกิจการจริงๆ ผลลัพธ์มันเกิดไปแล้ว ย้อนไปหาเหตุก็คงไม่เกิดประโยชน์ในระยะสั้น ก็คงต้องมองไปข้างหน้าว่าจะจัดการยังไง เพื่อให้มีความพร้อมในการกลับมาดำเนินกิจการได้อีกครั้ง ถ้าหากยังสามารถดูแลทรัพย์สินได้ การกลับมาดำเนินงานก็จะใช้ทุนต่ำกว่าการไม่มีการดูแลเลย เพราะยังไงก็ต้องตรวจสอบความพร้อมของระบบต่าง ๆ ก่อน เช่น เครื่องจักร ระบบน้ำ ไฟ ลม อากาศ ความเย็น ความร้อน หรือแม้แต่ทรัพยากรบุคคล เป็นต้น
เรื่องของการบริหารความเสี่ยงและความต่อเนื่องธุรกิจ เป็นสิ่งที่ต้องให้ความสนใจมากขึ้นครับ ยิ่งในยุคนี้ที่เหตุการณ์ไม่คาดฝันเกิดขึ้นอย่างรวดเร็วและบางเหตุการณ์ก็ไม่เคยเจอมาก่อนอย่างเช่นการระบาดของโรคโควิด-19